MATARIKI

" KO IA HE TARINGA ONA HEI WHAKARONGO ME WHAKARONGO."

No. 2. TAURANGANUI, MEI 14, 1881.



Matariki.

MEI 14, 1881.



Te Kaiwhakaora i nga
Whenua mate.

I nga tau e toru kua hori ake nei, ka
tae mai te Roia hei whakahaere i nga
Maori o tenei takiwa, ara, o Turanga.

I ki ia i reira, he pirau rawa nga
tikanga hoko i nga whenua Maori o
tenei takiwa. A, hei mea, kia taea ai
te tika me te pono, koia te take i kara-
ngatia ai ia kia haere mai, mana e
whakatikatika aua mea katoa, kia
takoto ai nga mahi pera mo a muri ake
i runga i nga huarahi marama. I mea
ano ia " e hara taku i te whakahe, i te
whakararuraru, erangi, he whakatika-
tika i nga he katoa u mua, a, he hapai
hoki i nga mea i tika."

Na, e hoa ma, e haere ana tenei ki te
toru o nga tau, He aha te mea kua
pahure i a ia? Kaore noa iho. I pau
tena takiwa roa i a ia ki te mahi wha-
kawa tekateka noa iho i nga tangata e
whakatete ana ki aia. He kai pakari
nana te maua hara. Kua kitea he
parati tona rupahu. I te tuatahi ra he
tangata ia e mau ana ki te rangimarie. 
He aha ra i hoa riri ai nga tangata o
nga wahi kotoa ki aia? He aha ra i
kore ai e taea e ia te whakaotioti nga
mahi nunui i tangohia nei e ia ki roto
ki tona ringaringa i tona taenga mai?
Kua rite ano ranei ana mea i korero ai
mo Whataupoko?

I mangai nui ia, i ki, kaore rawa i tika
te take o Paaka raua ko Makitanara,
erangi ko te whenua ka hoki katoa mai
i a ia. He aha ra i kore ai e tutuki
tera kupu ana? Ehara ia nei i te mea
na tona kore-roro ki te whakahaere
ritenga mo runga i taua whenua i hore
ai e puta ake he pai ki runga ki nga
Maori?

I whakaatu tetahi tino tohunga-mahi-
whika i mua ra, he nui te mate mo nga
Maori i roto i aua whakaritenga, no te
mea, i runga i te haua o te Kaiwhaka-
rite, tau ke ana te painga ki te taha
Pakeha. A, tika tonu taua kupu. Kei
whea koki a Whataupoko inaianei?
Kei whea hoki ra te £60, 000 i kiia nei e
taua Wahahuka, ka puta mai i roto i
tana mahi, a,, ka whakahaerea hei oranga 
mo nga tangata o te Karaati o Whatau-
poko? Me he auahi te whakangaro-
manga atu!—te kitea—

Otira, ka pena katoa nga mahi a tena
tangata i whakatu noa nei i a ia hei
—Kaitiaki. - Ko nga tangata kua ate
mataki taki i nga mahi a tena Pakeha—
i nga wahi katoa e noho ana ia, kei te
tino mohio he pera anake nga mahi e
hangaia ana i roto i a Ia, ara, kaore rawa
atu he paku kiko o roto. Kaore ia e
mohio ki te whakahaere tikanga mo te
ora. Ki tana mahara pena tonu te
titiro atu a te katoa ki ana ritenga, me
tana tonu ake. Nowhea hoki e pena te
tangata marama? Ko nga tangata
kore whakaaro anake e raru ana i tana
tinihanga.* A, ko nga Maori ano hoki
tetahi i te mea, kaore ano ratou i whi-
whi ki nga matauranga o te Pakeha.
Kaore e ahei ia ratou te whiriwhiri, te
utu tika mo ana rawa. Heoi mo Wha-
taupoko.

Tena! He aha te oranga, te painga
ranei, kua puta ki nga Maori i runga i
Pakowai, i whakaaetia e Te Honehana
kia whaka hokitia tonutia ki nga Maori
hei whenua tuturu mo ratou Kei a
wai a Pakowai inaianei? Kei nga
Maori? Ehara. He aha te oranga, te
painga ranei kua puta ki nga Maori i
runga i Maraetaha, Te Kuri Te Kaiparo,
nga poraka whenua Matawhero, ara, nga
whenua katoa i tukuna e nga Maori kia
 whakahaeretia e taua roia. Kei whea
nga Heke i haere mai nei i tawahi hei
noho mo Pouawa? A whea ra oti ai a
Kaiti? Kua hoki ano ki nga Maori
nga whenua i hokona nei kia Te Rire
kua mate?"E hara i a nei hoki." Ka-
tahi ano te waha huka, ko te Pakeha e

tiaki nei i nga whenua o nga Maori,
nana hoki te ki ka Taea katoatia e ia
era mahi. Heoi. " E kore hoki te ra-
kau ataahua e hua i te hua kino; e kore
ano hoki te rakau kino e hua i te hua
ataahua."



He Kai Tiaki Mo Nga Kai
Tiaki.

No te nui rawa o te tikanga o rotu i
tenei mea i te Kaitiaki, kitea ana e te
Kawanatanga e tika ana kia whakaturia
tetahi tangata whakaaro rangatira, whi-
whi  matauranga hoki, hei tiaki, hei
whakahaere i o nga rawa o era tangata, e
noho haua ana, kaore nei e kaha ki te
whakahaere ia ratou taonga. I peneitia
te tikanga, no te mea i kitea te whaka-
haere kino a nga kaitiaki whakatunoa 
iho nei, ara, te tahuri ki te whakawhiwhi
i nga tangata e whakahaera ana e ratou
i runga i te tiaki, anga ke aua te kaitiaki 
ki te whakapau, ki te whakangaro, ki te
kai noa iho i nga mea i tukua ra ki te
ratou ringa pupuri ai. No reira ka kitea

he tikanga nui kei roto i tenei mea u
Kai tiaki. He mana nui kei roto i tera 
mea. E taea ana e te ngakau kino te 
whakahaere kino, e te ngakau pai te
whakahaere pai. Ko nga mea e hiahia
ana ki te hoko i o ratou whenua, me
hanga tonu te haere ki te kai hoko me
riro rawa mai ki o ratou ringaringa te 
utu o te ratou whenua, me nooti, ma
hiriwa, me koura ranei. Kia tupato
rawa i nga mahi. Kamupene, e noho
nei he pukapuka ke, he kupu a waha ke 

te moni ia ratou.

Kaua rawa e moumou i nga moni utu
o o koutou whenua. Ko nga whapu, ko
nga pereti, ko nga mea hei painga mo te
katoa, a, ma nga tangata katoa e utu,
no te mea, ko te Kawanatanga ke to
hunga whakahaere i era mea; a, ma nga
tangata katoa, Pakeha, Maori, e whai
kohaki a ia mo aua mahi.

Ko nga tangata e whakahau aua ia
koutou kia mahi i era mahi, a ma koutou
tonu e utu, he kohuru tena ia koutou, e
hara i te mea he whai ta ratou kia ora