TE HAEATA.
 ranei, tokotoru pu ranei, kei hea he motu
 ke hei tikinga tangata mona, hei hapai i
 nga pu o era kua mate.  hei takitaki i o
 ratou mate. Kahore ra hoki, ka meme-
 ha noa iho, ka ngaro noa Iho. Kahore
 o te Pakeha hiahia whawhai, otiia ka po-
 kanoa te tangata iwi ke ki a ia, ka pehea?
 Heoi ano ra, ka whakatika ano, taea hoki
 te aha i te mahi o te pokanoa? Titiro ki
 a Ponupate.  He  tangata maia tena ta-
 ngata ki te whawhai, he iwi nui tona iwi,
 me  o ratou poura me o ratou pu me o
 ratou, taonga katoa, otiia kihai i ora i a
 Ingarani.  Tohe ano  tena tangata ki te
 whawhai, mano tini ona hoia i mate i nga
 parekura, tohe tonu ana tohe tonu ana,
 ka whati, ka mau, ka riro i te Pakeha—
 riro, riro herehere tena tangata nui, riro
 herehere me te taurekareka e herea nei e
 koutou.  Kawea  rawatia o te Pekeha o
 Ingarani i runga i te kaipuke, kawea ana
  ki Hatarina, he Motu i waenga moana.
 Na, kei reira e noho mokemoke ana, kei
  reira e tangi kau ana ki tona kainga, kua
  mahue, ki tona rangatiratanga kua kore,
  ki ona mano tini o nga tangata maia kua
 maumauria  e ia ki te whawhai, tau noa e
  tangi ana, tau maha e noho herehere ana
  ki taua motu,  a mate noa tona tinana.
  Na, ka kite ia i te utu mo te kino! No
  naianei ano hoki i tae mai nga pukapuka
  o tawahi e korero ana i te whawhai nui o
  Inia.  Kei reira etahi Pakeha e noho ana
  penei me konei; whakatika ana nga ta-
  ngata whenua hei whawhai ki le Pakeha,
» hei patu i le Pakeha, hei pana i te Pake-
  ha—na,  whakatika ana hoki le Pakeha.
  Te huihuinga, na e ono te kau nga mano
  o te tangata whenua! Whawhai  ana i te
  ahiahi po noa, whawhai po ana ao ake,
  te mutunga, ka ngaro o te tangata whe-
  nua, kotahi te kau o nga mano! Heoi, ka
  riro 5 te Pakeha  te wikitoria. I mate
  ano te Pakeha, kihai pena te tokomaha
  me te tangata whenua, e rua mano. Otiia,
  e kore te Pakeha e ngaro. Waihoki,  ka
  whakatika to konei tangata whenua ki te
  Pakeha, na, ko taua tu ra ano. Ka nga-
  ro, ko  te tangata whenua, ka riro i te
   Pakeha le wikitoria, ka riro i le Pakeha
  te papa.

                                   TE HAEATA.
  Kei mea mai koutou ki a au, Te haere 
mai ai te koroke ra kia kite i a matou,
kia rongo i a matou kupu! £ tika ana,
e te whanau; otiia e he ana. Ta te tika
tenei, ko te aroha mai; otira, na te male,
na te raruraru, na te tini o nga mahi:
heoi, ko te Atua tena, hei manaaki i a
koutou, hei matakitaki hoki i ta koutou
maiatanga, hei riri ranei i nga he, tahae,
kai-rama, aha noa, aha noa. Ta te he
tenei, ko te hianga.  Ehara  oti?  Ue
hianga ano tena na  koutou, he ngakau
tahae, ki taku, ki ta te kuware matau.
E mara  ma, ekore te Atua e taea te hia-
nga.  Kua  takoto ke hoki te tauira i a
Anania raua ko  Hapaira.  Hianga noa
raua ki te pononga o le Atua ki a Pita,
te mahara he he tena ki te Atua, a, kihai
i aha ka whiwhi ki te mate. Me tauira
koia tatou ki ta raua hianga? Ue teka.
Kei riri mai hoki te Atua  ki a tatou, a,
whakapakeketia ana  te ngakau  o   te
tangata, whakakahoretia ana te atawhai
o te Atua, he iho ko tatou. Aua tatou e
hianga ki te Atua.
  Tena atu ano nga kowhao rau. E puta
koia? Ekore e puta. Hore rawa. Hore
rawarawa. Me aha hoki i te matau o te
Atua nui. Ekore e puta nga kowhao rau
a te tangata.
   Tahuri pono ki te Atua mo tena tahae
kino; whakaritea ena nama tapu; wha-
 kawhenua rawa te ngakau ki runga ki te
 atawhai whakaora o te Karaiti. A, ma
 te Atua koutou, tatou tahi e tiaki i runga
 i tona aroha i tenei ao, a, tera ao atu ano
 hoki. Heoi ano.  Naku,
     Na to koutou matua aroha,
                       Na TE RORE.

         NGA MARAMA.
 NA nga Romana nga ingoa o nga marama.
   1. Hanuere.—No   tetahi o o ratou kingi
 o namata tenei, ko Hanu (Janus) te ingoa.
 Ka mate taua kingi, whakahuatia tonutia
 atu e ratou, ka karakiatia. Ka karangatia
 tona ingoa hei ingoa mo tenei marama.
   2. Pepuare.—Ko  te marama  tenei i
 patu ai  a ratou patunga  tapu  e nga
 Romana, hei pure i te iwi, a huaina ake
 te marama ko Pepuare. Te whakamao-
 ritanga o  te kupu nei, koia tenei, "ka
 purea."
   o. Maehe.—Te  marama  tuatahi tenei o
 nga ra o namata. No Mara, atua, maori,
 to ratou atua whakatupu pakanga  tenei
 ingoa:  tona rite kei ta te Maori, ko Tu.
    4. Aperira.—No te reo tawhito o nga
 tangata o Roma tenei: tona whakamaori-
 tanga— '* whakapihi"—ko  .te marama
 hoki tenei i puku ai i pihi ai nga rakau
 ki tawahi.
    5. Mei.—No   te reo Roma, hoki tenei,
 no  te kupu  nei, no " meiha" (major.);
 tona whakamaoritanga, "te mea nui"—
no te mea, i tenei marama e nui haere
ana te tupu o nga kai ki tawahi.
  7. Hune.—No  te kupu nei no Huniha
tenei: mo nga tamariki tenei marama.
  7. Hurae.—No   te ingoa tenei o Huria
Hiha, kingi o Roma.
  8. Akuhata.—No  Akuhata  Hiha, kingi
o  Honia, tenei, hei hapai i tona ingoa,
mo tana mahi toa i tenei marama. Na
te Runanga nui e Roma i karanga.
  9. Hepetema.—No  te reo Roma  tenei
mo  te whitu, ta te mea ko to ratou tua-
whitu  tenei.
  10. Oketopa.—No le reo Roma tenei mo
te waru, no  te kupu nei no  okoto, to
ratou tua-waru tenei.
  \\\\. Nowema.—No  te reo Roma ano
tenei mo te iwa, to ratou tua-iwa hoki 
tenei.
  42. Tihema. — No te reo Roma ano mo
te ngahuru, to ratou ngahuru hoki ienei.

  TE PEREKI KOTAHI I HE TE
           TAKOTO.

 HANGA ana etahi tangata i te whare nui,
 ki te pereki, he whare teitei noa atu. Ako
ana  ratou e  te kai-tohutohu kia tika te
 whakapipi, kei moe kino totahi pereki. Na.
 hanga ana  tetahi kai-mahi i tana ki te
 kokonga o te whare ki nga whakapapanga
 o raro; kihai i tupato, waiho kino nua
 te mea kotahi.  Kihai i tirohia e nga kai
 mahi, hanga tonu ana  ratou i to ratou
 whare, kake ana te mahi ki runga, me
 te takoto he ano nga pereki katoa i hanga
 ki runga ki te mea i korapa ke. Ka tei-
 tei rawa ka rima tekau nga putu te teitei,
 katahi ka rangona te haruru nui: re!I ko
 te whare nei kua hinga. Hinga  ana ki
 runga ki nga kai mahi, maru ana ratou i
 te hinganga: na te pereki kotahi i takoto
 kino i he ai, i hinga ai. Te tupato ai te
 tangata ki tana mahi, kihai ia i mahara
 ma tenei wahi kotahi e whakakino i te
 mahi katoa, e kohuru hoki i ona hoa.
 Tena, e nga taitama, kia tika te whaka-
 paparanga o raro o to koutou whare e
 hanga nei koutou; kia tika hoki te takoto
 o  nga pereki  o tenei rarangi o  tenei
 rarangi, a tutuki noa ki runga—kei hipa
 ke tetahi. E  whakatakoto  aua koutou
 nga taitama i te whakapaparanga o raro;
 kia tika ta koutou  mahi. Ma   te he
 kotahi inaianei a koutou mahi  katoa e
 whakakino.   Ka  he to koutou tikanga,
 ka hinga to koutou whare e hanga nei.

     TE HAHI WETERIANA  i AMERIKA.
 No mua tata nei i nohoia ai taua whenua
e te Pakeha.   I te tau 1708 ka tu te
 whare  karakia tua-tahi o te Weteriana ;
 inaianei 14,000 nga whare karakia o taua
 Hahi, i taua whenua e tu ana. Kua kake
 rawa te mahi o tera wahi i roto i enei
 tau.
     TE   ORANGA     O  TE   TANGATA.

         Tena ra, he aha ia ?
         Me whakarite ki te aha
         Te Ora o te tangata ?
        Tenei ki nga mea maha
        Tona  tino ahua.
         He whanui ringa (ona roa,
        He puakanga kupu kau ;
         To le Puke tona tere,
        To te Pohimana tu,
         Rere tonu, haere tonu,
          1 le ata, i le po;
         To  te pere tona rere,
         Te whaia e le kanohi ;
        He mamaoa, he awhiowhio,
        Puta kau, pahemo kau ;
        He aniwaniwa kara maha
          I roto i te rangi ua ;
        He awa i te ia nui:
         Ue atarangi kau ano ;
        He whakaaraaronga,
        He moemoea no te po ;
        Ue rama  hinu, kua pau,
         He paoa ahi, kore e mau.
         E  hoa ma, titiro mai,
         Kei maumauria te taima pai.

         HE   MATE.
      Ihutoto, Waikato,  Oketopa, 1861.
   E hoa, e te kai tuhi o te Haeata: me
 tuku e koe ki te Haeata nga korero e mau
 nei i raro o enei rarangi.
   Ko te matenga o Hera Paeturi i te 30
 o Hepetema i te tau 1861. he kotiro pai
 atahua.  I noho ia ki te kura o  tetahi
 Minita nui i Kohanga i Waikato, i tona
 nohinohinga, i te tau 1855. I mahi ano
 ia i nga mahi o taua kura, i tukua mai
 nei e taua Minita,  ara, i te ratari, i te
 tuhituhi reta, a muri mai ko  te mahi
 Karaipiture, ko te ako hoki  ki te reo
 Pakeha, ko  nga tini mahi hoki o taua
 kura.  I mohio ano ia ki nga ritenga o
 te Karaipiture, ki te hawhe hoki o te reo
Pakeha.  A i te timatanga o te tau 1839
 ka pangia ia e tu mate. Ko taku mahi
 he tiki atu ki te kainga Maori, he pena
 tonu taku mahi  i nga matenga katoa.
 A i te timatanga o te tau i860 kanui
 haere tona mate.  Kaiahi  ka purutia e
 au ki taku kainga Maori; a  i te 25 o
i Maehe ka ta3 mai taku tuakana, a tango-
 hia atu ana taua kotiro i a maua ko taku
 hoa.  Na, ahakoa nui noa ona mate, kihai
 i wareware ki ana mahi o te kura. A,
 ko nga tau katoa o tona timatanga ake,
 13.  Kua  mate tenei ia i waenganui o
 tenei tau 1861, i te 30 o  Hepetema.
 Ahakoa  tata noa ia ki te mate, i puta mai
 ano ana reta aroha ki a maua ko taku
 hoa, ko a maua  tamariki hoki i to raua
 kainga,  ko tana matua   kei Whainga-
 roa.
                 Na KAPENE MATENA.