TE









                   O   AHURIRI.

     "KO  TE TIKA, KO TE PONO, KO TE AROHA. "

 No. 8. ]      NEPIA, TAITEI, TIHEMA  2, 1869. [VOL. VI.

HE KUPU  ATU ENEI KI NGA HOA

            TUHI MAI.

E HOA ma  e nga tangata maori e korero ana

i tenei nupepa, koi mea koutou ki te paku o

tenei putanga o te Waka Maori, E rua nga

tikanga  i kore ai e nui te korero o tenei

taanga atu; be ngaro no te kai tuhi ki uta

ka tahi, he raru! aru no nga kai ta i ana mahi

ke atu ka rua. Otira kati tonu tenei waka

mokihi, mana e puta apopo ake nei he waka

tararo.



HE  pono ano ia nga korero i korero-

tia i tera nupepa, ara te whakaae-

tanga a  Waikato  raua ko Ngati-

maniapoto ki a te Makarini kia hui o

ratou whakaaro ki to te Kawanatanga

ki te pehi i nga kino o te motu. Kua

 kite matou i nga korero i roto i tetahi

nupepa pakeha no Akarana mai—no

muri  i te putanga o  tera Waka

 Maori i tae mai ai. He nui nga

 korero, ekore e rupeke ki konei. Te

 kainga i korero ai ko Pahiko i ko atu

 o Otorohanga. E  ki ana e 200 pea

 nga tangata o Waikato raua ko Nga-

 timaniapoto i taua hui. Ko  nga

 rangatira ko Tamati Ngapora, ko

 Rewi  Maniapoto, ko Tarahawaiki,

 ko Taonui, ko Hauauru, ko Tuhoro,

 ko Reihana, Takerei-te Kau Raureti,

 Te Whiti, Hunia te Ngakau, Taki-

 waru, Te Karekare, Ngatapa, Aporo,

 Te Retimana, Te Kapihana Rangi-

 wehea me etahi atu. I mea  ratou

 ma te Makarini  te korero tuatahi.

 Ko etahi enei o nga kupu o te Maka-

 rini. Ka   ki atu a Ma   ki hai ia i

 haere atu ki kona ki te korero i nga

 tikanga o te whawhai o te marie-

 tanga ranei; engari kia rapu  tahi

 ratou i te ritenga o nga mate me nga

 raruraru o tenei motu inaianei, kia

 rongo hoki ia i o ratou whakaaro ki

 runga ki aua mate me aua raruraru,

 kia tono hoki ia kia ratou kia tahuri

 mai ki te awhina i a ia kia mahi tahi

 ratou me kore e taea te pai me te

 marietanga. Koia tena te tikanga i

 haere  atu ai tera kia ratou kia korero

 ratou he kanohi he kanohi. Ekore

  ia e ki atu ko te pai anake, ko te

whawhai anake ranei; ki tana titiro e

pupuri ana nga ringa o te pai raua

ko te whawhai me  te haere tahi

raua. Engari kua ora tona ngakau

ki a ratou kua panaia nei e ratou

tena tangata kino a te Kooti i to

ratou kainga. Na reira i ka mahara

e rite ana to ratou whakaaro ki tona

mo te pai—a e hiahia ana ia kia mahi

tahi ratou i te pai kia  ora ake te

motu i te mate. Katahi ka korero

a Rewi. Mo  te pai anake tana

korero, ko te riri kia mutu. Ka

puta tana ki mo Taupo ka mea, kati

ano ko nga tangata o taua kainga e

riro i a te Makarini ko te whenua

me  waiho. Tetahi kupu ana mo te

 Heu Heu, he mea kia pai te whaka-

 aro o te Kawanatanga mona—ko te

 Hura tetahi tana i manukanuka ai.

 Ka ki atu te Makarini e pena ana

 hoki tana whakaaro  ko  te riri kia

 mutu, engari me mutu te kohuru

              

 me te tutu i te tuatahi—na ma ratou

 tahi tena e mahi kia taea te pai. Ko

 te whenua i Taupo kaore ia e hiahia

 ana kia tangohia taua whenua, ka

 waiho  atu i nga   tangata nana.

 Engari tana, he riri ki te hunga tutu

 i taua kainga. Ko nga iwi o reira

 i piri ki te Kawanatanga ka tiakina

 tonutia e ia koi raru i te hunga ko-

 huru. Ko te Heu Heu me waiho

 —kei  a ia te whakaaro mo te Heu

 Heu, tena ia e ata whakaaro ki a te

 Heu Heu. He nui atu nga korero,

 e kore e o ki konei. Ka ki a Manu-

 hiri kua takuna e ia nga karere ki

 te whakahoki mai i nga tangata e

 haere ana ki a te Kooti.

   Ka mutu, e mea  ana matou ki

 tenei hui ko te haeata o te rangi kua

 puta.



          HE RETA.

                      Noema, 1869.

 No  Ngatipahauera tenei aroha ki  a te

 Makarini. E  Ma  tenarakokoe. Ka nui

 to matou aroha ki a koe, no te mea nau te

 atawhai i era nga rangi ka pahure ake nei

               TE WAKA  MAORI O AHURIRI.

a  taea noatia te matenga o nga  tangata

o  Mohaka. Ahakoa, ekore e wareware i

au tamariki te aroha ki a koe tae noa atu

ki a matou tamariki ake ake. Tena koe.

E  hoa ka nui to matou whakapai ki to

taenga atu ki Waikato. Ka  kite koe i a

Rewi  Maniapoto, i a Tamati Ngapora; a

tahuri ana mai ki a koe hei hoa mo tatou

kia patua te Hau Hau  kohuru kia ngaro.

Ka huri ki a koe.

  Ki a Rewi ki a Tamati Ngapora, ki nga

rangatira o Waikato. E  hoa  ma tenara-

koutou. Haere mai e Waikato ! Houhia

te rongo ki te Atua, ki to tatou pakeha

hoki ki a te Makarini, ki a te Kuini hoki.

Kati me mauahara te ngakau. Tahuri e

Waikato  hei boa mo  matou  kia patua te

kino kia tupu te pai. Kia pono tena tahu-

ritanga mai, kei raru ano koe. Na, mau

hoki e whakaaro  nau nga kino katoa i

timata i potae ki tena wahi ki tena wahi,

waiho te mate mo  katoa—mou  ano hoki.

E Waikato e hoa e Rewi he waiata tena ki

a koe mau  e waiata atu kia rongo mai a

Niu  Tirani.

                WAIATA.

    E  pari ra koi angaatai,

    E wahi rua ana kai te awa.

    E te roimata i tarutu 

    I te weherua tangai anei.

    Ko te kai whenako te ngakau i nga ma-

      hinga o taku itinga—

    Hoatu  hoki au i pakia.

  No  Ngatipahauera tena aroha ki a Wai-

kato.

    Na PAORA REREPU,

    Na ROPIHANA TE KAHU o TE RANGI,

     Na nga rangatira o Mohaka.

   Ki a te Karini te Kai Tuhi o te Waka

Maori. E hoa mau e tuku atu to matou

aroha kia taia ki te Waka Maori ki a te

Makarini, ki Waikato, ki a Rewi  Mania-

poto hoki. Tukua  atu kia tere.

       Nga PAORA REREPU o Mohaka.



  KOOTI WHAKAWA WHENUA

           MAORI.



Ko  nga whenua enei i puta i roto i te Kooti

Whakawa   Whenua  Maori  i tenei noho-

 anga i Nepia.

   Ko Pakaututu—7606  eka. Kei a Paora

 Torotoro, Waka  Kawatini, Te Wai, Ara-

 peta Hapi, Tareha, Rahera te Hautahi.

   Ko  Taumatua—27  eka. Kei  a te

 Waka  Kaka, Manaena, Karaitiana, Hare

 Torotoro, Ahere te Koare, Henare Tomo-

 ana, Wi Ngamaiaia.

   Te Whare  o Maraenui—1818 eka. Kei

 a Tareha raua ko Wi Ngamaiaia.

   Tutaeomahu—2   eka. Kei a Tareha

 raua ko Manaena.

   Rotopounamu—1080  eka. Tetahi wahi

 kei a Paora Torotoro, Te Waka Kawatini,

 Tamihana Pekapeka, Tareha, me Ahera

 te Koare. Ko  tetahi wahi kei a Karai-

 tiana, te Meihana, Henare Tomoana, Ma-

 nahi, Manaena, Te Matenga, Pekapeka,

 Peni te Ua, Heni Rongomaiwahine, me te

  Otene.

  Totahi ka waiho tena whenua i runga

ake nei a Rotopounamu hei take whawhai

ma  nga tangata—kua  hihinga rawa me

kori i ata tukua mai e ratou ki te Kooti

Whakawa  Whenua  mana e mahi, a oti pai

ana  i roto i te Kooti. Engari i tetahi

takiwa kua kino rawa nga tangata, tetahi

taha  ki tetahi taha—te  whakaaro  a  te

pakeha tera e hihinga. He pai tenei kua

tukua mai ki te Kooti i runga i te tono a

te pakeha. Mehemea  i tahuri ki te wha-

whai kua mate pea etahi tangata, kua ma-

mae te ngakau o etahi, kua kino tonu iho.

Ekore e tika nga he i te whawhai, engari

katahi ka  tino kino rawa iho. Ko  te

painga tenei o te Ture, he ata mahi marire

i nga raruraru, a pai ana hoki. Mehemea

i tukua katoatia nga raruraru o te motu ma

te whakawa  e hurihuri, a whakarongo pu

te tangata ki ta te whakawa i whakaoti

ai, penei kua kore tatou e kite i te whawhai,

kua kore e mate nga tangata kua mate atu,

o te maori raua tahi ko te pakeha—kua

kore e noho pani nga tamariki.



  E  whakapai ana nga pakeha o Ingarani

ki nga taura i whiria ki te muka o Nui

Tirani—no   naianei tonu i tae mai ai te

rongo. He  pai tenei—hei mahi ia ma

tatou amuri ake, me ka tau te marietanga

ki to tatou mutu.



  Ko  Haramana he  pakeha no Otakou

tenei kua tae mai ki Nepia nei me ana

taonga—he    waati, he ringi, he tieni, he

taimona, he  aha noa atu, ekore e taea te

korero—ka  he te manawa i te matakitaki-

tanga atu. Kapi katoa nga waati, me nga

ringi, me te mano tini atu o ana hanga i te

taimona. E hia ranei nga mano pauna te

utu o ana hanga katoa. Ko nga koura  i

hangaia ai no nga tikini o Niu Tirani nei

ano. Ke pounamu  maori nei ano etahi, he

mea  whakanoho  ki te koura hei heitiki.

Kaore  ano he hanga pena kia tae mai ki

Nepia  o mua  iho katahi nei ano. Ki te

hiahia koutou  ki  te matakitaki  kei  te

whare o Tuana e noho ana, kei reira ona

hanga e horahora ana.



     HE PANUITANGA.

KI NGA MAORI O HERETAUNGA,

        O HEA ATU.



 HAERE    mai kia kite koutou i nga

      Tera hou katahi ano ka tae mai

ki te WHARE O RANANA.

   KOTAHI   RAU   nga Tera, E RUA

 RAU  nga  Parairei, he tokomaha noa

 atu nga Wipu, nga Kipa, nga Whariki

 Tera, nga aha noa atu. Ko te ahua

 pai i nui, ko te utu i iti.

  Haere mai kia kite i (e WHARE

    O RANANA  I NEPIA.



 He mea tana HEMI WURU, i te whare ta o te Haaki

   Pei Herara, ki Nepia i te Taitei i nga rua wiki

   katoa—tena rua wiki, tena rua wiki.