TE   WANANGA.
        HE PANUITANGA TENA  KIA  KITE KOUTOU.
             "TIHE    MAURI-ORA."
  NAMA—43.               NEPIA,  HATAREI,    OKETOPA    27.1877.               PUKAPUKA  4.
MAKI     TONORE

  KAI-WHAKA-MAORI RAUA KO PARAHI,
 KEI TE AVENUE WHANGANUI.






  Kotahi Putanga i te Wiki.
          HATAREI.  27 OKETOPA, 1877.
 KUA totohu te Waka Maori  nupepa kotahi ano to
 raua hinganga ko te Kawanatanga nana taua waka i
 hahau ; te take i hinga ai taua Kawanatanga, He tohe
 tonu nona ki te whakaputa i taua nupepa i roto i nga
 ra o te tau kua huri nei, he turi nona ki te kapu i pata
 i te Paremata, me mutu  taua mea.
   Na, notemea kua toremi taua waka, kua puta te
 whakaaro o nga Rangatira o TE WANANGA, me whaka-
 rarahi ake e ratou nga wharangi o ta ratou nupepa,
 kia pera tonu ai tona ahua me to nga tino nupepa
 nunui o nga motu nei kia tino uru ai ki roto i ona
 wharangi  nga  rongo korero e puta ana i nga wa
 katoa, ara. kia kore rawa ai nga mea katoa e pirangi
 nuitia ana e te iwi Maori e hapa i a ia te panui ; me te
 waiho marika ano hoki i etahi wharangi kia tuhera,
 kia taea ai e ia te uta ki nga wahi katoa o nga motu
 nei nga reta katoa e tukua mai ana ki a matou e o
 matou hoa Maori, engari ko nga reta anake e whai
 tikanga ana, e pai ana nga korero, e utaina ki runga, e
 kore rawa te reta kino nga korero me nga whakaaro
 e tukuna ki runga.
   Ko tenet nupepa ko TE WANANGA he mea whaka-
 puta na etahi tangata torutoru nei, kei Nepia tona
 Tari : Ko tana mahi, i roto i nga tau kua pahure ake
 nei, he tautoko tonu i te taha ki to iwi Maori, kei
 pehia  kinotia ratou e  era o nga whakahaere, a te
 Kawanatanga e kitea atu ana e TE WANANGA he
                     
 

                                  TE  WANANGA.
 whakahaere kua waiho nei, i roto i enei tau maha kua ;
huri nei, hei mate nui mo te iwi Maori. I roto i nga 
 tau e mahi ona matou i Te WANANGA, kaore rawa  i
 matou i mataku ki te panui i nga hara o Te Tari
 Maori, na, he ki atu tenei na matou ki te ao katoa, e
 kore rawa e taea e te tangata te whakaatu  tetahi ;
 kupu o roto o ta matou nupepa e whakahau ana i te
 Maori kia takatakahia e ratou te mana, nga ture ranei
 a Te Kuini. Kotahi tona ta matou i whakaaro nui ai




Aotearoa


 Nui Tirani


          SATURDAY,   OCTOBER  27, 1877.        




 Hori Kerei

                            TE  WANANGA.
Hori Kerei



Sir George Grey

Major Atkinson
Mr. Sheehan
Mr Larnach

Kohatu Whakamahara ki a ta Tanara
Makarini

Ta Tanara Makarini
Donald Gollan Esq
Nepia

                               TE  WANANGA.
Te Kooti Whakawa Whenua Naori o 
Turanga

Te Hiana
Te Penetana
Te Rata Porena

He Maori kua mauria ki Ingarangi

Tauranga
Katikati

Te Hinota o te Takiwa ki Akarana

Te Pihopa

Ka haere mai Te Piriniha o Weira ki tenei 
pito o te ao

Wikitoria
Merepana

He Pitihana

He Tangata kua Mate

Hoani Waikato
Te Aute

Te Mate Kai o Inia

He Maori i Whakawakia

Nepia

TE   WANANGA.
Te Kooti Whenua Maori

He Tereina Reriwe Kua Tahuri

      
Toko ono Tangata Kua Pau i te Ahi e
Rima nga Whare Kua Pau



Te Komiti Kohikohi Moni mo Inia

He hui ki Parawai

Hauraki



KO NGA KORERO
MO TE WHAWHAI A RUIHA
RAUA KO TAKEI

HE MEA PATU MAI E TE WAEA

                            TE  WANANGA.
rawa atu, kua kore e puta nga purepo me nga kaata
kawe  kai atu ki a ratou, i te nui o te paru o nga
huarahi me te waipuke o nga awa, Ka nui te mate o
nga  hoia a taua Tianara  i te makariri, te take, i to
ratou whatinga i te Taake  i Koma, i makamakaa e
taua ope o ratou koti nunui me etahi o nga paraikete;
me te nuinga hoki o nga teneti i mahue katoa atu ki
Homa,   i waiho atu kiu riro i te Taake.
                          Ranana, te 1-1 o Oketopa.
   E ki ana tetahi o nga Minita o to Kawanataga  o
Ingarangi, kua tino kitea i naianei e nga iwi o Oropi
te kaha me te toa o te Taake ki tenei mahi ki te wha-
whai, i mua atu hoki o tenei whawhai  a raua ko te
Kuihana  i mahara te Ingarihi, Te Wiwi. Te  Tiaina
me  era atu iwi o Oropi, e kore e taro kua piro rawa
atu te Taake i te Kuihana.  I naianei kua mohiotia e
hara te Kuihana i te iwi matau ki te kawe i tenei moa 
I te whawhai ki roto ki nga rohe o te iwi ke whaka- 
haere  ai. Ko   tetahi kupu  n  taua Minita  i ki ai
 akuanei ka kitea, he whawhai roa rawa tenei : e kore
 e taea te mohio a  whea, ranei. ki te whea whenua  
 ranei tona mutunga : kanui hoki te turi o aua iwi, o te i
 Ruihana raua ko te Taake ki nga tono a nga Kawana-- 
 tanga o nga iwi nunui o Oropi e tono nei kia houhia
 te rongo. Kua  kino rawa inaianei ta raua riri tetahi
 ki tetahi.
   Kua  puta te panui a nga Tianara o te Ruihana e
 karapoti mai nei i Piriwena, me pana katoa nga kai
 tuku korero atu ki nga nupepa o  nga whenua ke. E
 ki ana hoki ratou kaore e pai kia waiho aua tu tangata
 kia noho i roto i a ratou hoia. Ue  whaaki   pea no
 taua hanga nei ki te taha Taake i etahi o nga mahi
 a te Kuihana i panaa ai.




    Ko tenei rangi i tao ai to Ruihana ki waho o tetahi
 taone o te Taake, ko Haarina te ingoa. Te otinga i
 te Ruihana  te kari i nga parepare me nga turanga mo
 u ratou purepo, katahi ka huakina e te Ruihana, kaore
 i taro kua wera nga whare i te mataa purepo, omaoma
 ana tangata e noho noaiho aua i roto ; ko nga hoia
 anake o te Taake i noho ki te pupuri i to pa.
    He maha nga  ngohi, i tonoa e te Ruihana ki te
  rapa kai ma ratou, kua mau i a Tewhete Paaha ki
  Piriwena.
                         Ranana, te 16 o Oketopa.
    E  ki ana tetahi rongo korero, i ahu mai i Ahia, i te
  taha Ruihana, i whakaekea e Makuta Paaha tetahi pa
  o te Ruihana, engari kihai i taea. I whati a Makuta
Paaha me  ona hoia e kiia ana, nui atu nga mea i mate
rawa  atu, i tu-akiko i te Ruihana. Otira, kaore e tino
mohiotia ana te pono o tenei korero, inahoki, e ki ana
tetahi pukapuka i tukua mai e te taha Taake, ko te
Ruihana  i mate.
   E ki ana tetahi pukapuka a te Raihana, kua horo I
te Ruihana a Aroka, te rironga o te pa i te Ruihana
rere katoa ana te Taake ki waho, whati ana ma tetahi
taha ki Kaa : whaia ana e te Ruihana, a, mau  rawa
atu  ki Maunga   Aroriara, ka whawhaitia ki reira;
mate  ana ano ko te Taake, nui atu o taua iwi i hinga
i mau herehere : e toru tekau ma rua (32 ) nga purepo
e whitu nga Tianara o te Taake i man herehere  i te
Ruihana.   Engari a  Makuta  Paahu. i oma,  kihai i
mau.
                      Nanana., to 17 u Oketopa.
   No tenei rangi ka tae mai te waea a Makuta Paaha,
e ki ana he pono te korero a te Ruihana  e ki nei i
 whawhai raua ki Aroka, ki Kaa me Maunga Aroriara.
E  rua mano (2.000)  ana hoia i  mate, kotahi mano
 (1,000) i mau herehere, e toru tekau ma rua (32) nga
 purepo me nga Tianara e whitu i riro i te Ruihana,
 rae te nui noatu hoki o to paura, mataa, mo etahi atu
 mea mo te whawhai. Ko nga  mea  o te Ruihana i
 mate, ko nga turupa rere hoiho, kaore kia kotahi o
 enei i toe i te Taake. Engari kaore ano enei korero i
 ata marama, mo apopo  pea te tae mai  ai te waea  e
 tino mohiotia ai tona pono, tona horihori ranei.

     



,   KANUI  TE MATE  KAI  O PIRIWENA.
I KOTAHI TE MANUAO A TE TAAKE KUA
;             PAKARU.

 KUA TONO ANO A INGARANGI ME TIAMA
i KIA HOUHIA TE RONGO E TAKEI RAUA
                KO RUHIA.

    Kua tae atu tetahi waea ki Poihakene, no te 18 o
 nga aa o te marama nei i patua atu ai i Ranaua ki
  reira. Koia  tenei.

TE  WANANGA.
            RETA I TUKUA  MAl.
            HE  KORERO   MO  HOINI  WAIKATO

                             TE  WANANGA.
          Kaore hoki ra e te aroha e a ra                
            Whakapae tonu ake i roto ra e
          Mehemea koe kei waho nei e a ra
            Te tukua atu ai koe kia haere ra
          Ko to ohanga te waiho i au e a ra
           Ki te pu o te huka ki Ruahine ra i a na.
                             Heoi tena.
  He tangi tenei nana ki tona hoa kia Miriama. Koia tenei.
    Ko au nei anake ra te aroha atu nei
      Kaore ki a koe ka taka hai rawa mai e ra.
    Kawea ahau e hika hei te whakangaromanga
      Ki pa mamao  ai e aku kino i a koe kei mahara, atu n" i.
  Heoi  tena. Ka  timata ano he mea ke.
        Ka  poro ra in te rangi o te manako
        Kri whakahoki   ka takahi  roroa Ienei ki te whai
            tatau rawa  i.
  Heoi  tena. Ka  tinata ano he mea ke
    Ka poro ra ia oku nei mananga i te wa i mua IT»     I
    Koi hine ana au e ka haramai tenei ka korou kore noa e
    Ka kino i a au ka koha te rau awa e.
  Ka  mutu te waiata ka toro atu tona ringa ka ru ia ki
tona hoa ratou ko ana tamariki. I te mutunga o taana ru
ka moe ona kanohi. Ka hemo  taua kaumatua  ka tangi 
ana tamariki ki a ia ; nui atu te tangi o ana tamariki me
aua hunaonga nui rawa to ratou pouri ki to ratou matua i
kua wehe  atu nei i a ratou : nui noa atu te mamae, te
pouri, te tangi ki to ratou matua kua ngaro nei i a ratou :
kua kore  hoki he matua mo ratou. Ko  tatia kaumatua he 
tangata pai he tangata ata whai i te tamariki he tangata !
korangi hoki ki te tangata.
                   \_\_\_\_                    
KO NGA    WHAKAPAPA     ENEI O HOANI  WAIKATO.   
                                    ——————                                             i
  Ko  Te Whatiapiti : ka noho a Te Whatiapiti, ka noho i i
a Te Huhuti ko Keke : ta Keke ko Paahu : ta Paahu ko
Hinerao  ; ta Hinerae ko Te  Whakaterewai.  ko  Tamaia- 
ki-na-te-Rangi ; ta Tamaiaki-na-te-Rangi ko  Puketapu  : 
ta Puketapu  ko Hoani Waikato.                          
       He rerenga ano :                              
  Ko   Te  Whatiapiti. ka noho i a Te  Huhuti, ko  Te J
Wawahanga;  na Te Wawahanga   


                      

                           TE   WANANGA.
KI TE ETITA O TE WANANGA

Ngatirangi
Hongi Hika
Paora
Ngapuhi
Hauraki
Mokoia
Rotorua
Te Rangimatemoana

RENATA PARAIRE KAWATUPU

Ohaeawai

Reupena Ngataieparino 
Eruera Turangapito
Na Te Hunga o te Rangi

Hone Waitere
MIKU MARUMAU

THE MINISTERIAL STATEMENT

Sir George Grey

Dunedin

                           TE WANANGA.

Dunedin
New Zealand

TE  WANANGA.

                     TE WANANGA.
New Zealand

Ka tu i tenei tau ki Hawheraka

HORI KARAATI

MANAIA, HE TIMA

Nepia

HE REREWEI O NUI TIRENI
NEPIA KI WAIPUKURAU

MIRA