HUIA  TANGATA  KOTAHI.

   NAMA   8                     HATAREI, APERIRA  7, 1894. PUKAPUKA  2.

  Tukua mai te whangai i mua ka rere atu te

Mana. E hara i te tika ma te hunga kua utu, i

tana Pepa e utu te Pohitanga ki te hunga kaore

ano i utu.

  Kote  utu mote  pepa  nei ite tan, kotahi

pauna, kite tuku mai te tangata i tana pauna,

ite Pohi, me Rehita rawa, ka tuku mai; kote

tuhi me penei

    Kia Ihaia Hutana, Etita o Huia,

                       Hehitingi Nepia.



     PANUITANGA.

  Kupa whakamarama ki nga hoa ki te tuku

moni mai koutou, mote Pepa nei, me tuku mai

i nga moni ota o nga Poutapeta, kaua i ngu

Pane Kuini, he mea ua ua te homai moni mo

nga Fane kuini i konei







HUIA TANGATA KOTAHI

   HATAREI, APERIRA  7, 1894.

 KITAHI PUTANGA  ITE WIKI.

ITE   Nama  tuatahi tonu o to

     tatou manu  i rere atu ai ki

nga hoa i te 17 o nga ra o Pepuere

1894. I roto i taua Nama, nga

Kape  o nga tono, hei whakaho-

kinga mai ma te hanga e mea ana

kia rere atu te manu, a kua taea

tenei te rua o nga marama e ta-

tari atu ana ki te whakahokinga

mai  i aua kape, kia tukua atu ai

te manu, Tera pea kua Porowhiua

ki tahataha, Tenei ano te ngakau

kei te Hari atu ki te hunga e tuku

mai nei ia ratou tono, a he hunga

 ratou kihai i whiwhi i aua Kape,

 i tukua atu ra ki nga hoa, Tenei

 hoki e tahi tono, he tono mai kia

 timatatia atu ano i te nama tahi

 ote manu te tuku atu, a e mahara

 ana ano ahau, ko taua hunga pera

 he hunga kua puta nga whakaro

 ki mua noa atu tauhanga mai ai,

ara kinga wa  kaore  nei ano i

mohiotia noatia ona mahi e puta

mai  a reira, No  reira ka hiahia

tonu, kei hapa tetahi Nama o te

Manu, E whakaatu mai ana ano,

kei   te  whakapaiperatia  nga

Nama  katoa o te Timatanga tae

noa mai ki tenei wa, No te mea he

Pepa  tenei i puta ake i roto i te

wa whakakotahi o nga iwi i raro i

te Tiriti o Waitangi, a tera e whai

tikanga  nui  tenei   Pepa  ki

nga whakapaparanga e haere mai

nei, No te mea ko aua whakapapa

ranga te hunga e uru ki roto i te

matotoru  tanga o te aue tanga

nui whakaharahara, E kore nei e

tae te whakaro e takoto ma: nei i

mua  ia tatou, ko to tatou ahua

hoki i tenei wa e rite ona ki Horo-

ma raua ko Komora, e tupeke ana

e koa ana e hari ana e waiata ana

e whakatete ana e tawai ana kinga

whanaunga  me  nga tuahine, a

kaore  he  whakarotanga ki te

rangi o Apopo, heoi ano ta tatou

e  whakaro ana i tenei wa kote

rangi ona ake ano, Otira me penei

ake ano e ahau i konei, te ahua

kua  mau  nei kia  tatou i tenei

wa, kote ahua o te maori i mua

he penei ano  i to te Pakeha, te

waingohia o te hua o te tangata i

roto i te wahine kotahi, a, E tae

ana mate  wahine kotahi kite 24

tamariki, a tae atu ki te 28, I tenei

wa  kua puta ke te ahua, kua ho-

mai  kia kotahi anake te tamaiti

maate wahine, a kia rua, kia toru,

a, kote hunga whai tamariki kua

rite tonu  te tokomaha  kinga

wahine kaore nei a ratou, a, i mua

hoki e mohiotia ana he iwi mana

ki te maori i ana tamariki, hei

mau  mo tona ingoa, a, Tangaengae

rawa kinga karakia o te mahi kai

o te tu kite riri, me era atu tika-

nga  nunui, a ki te kitea tetahi

tamaiti whakarokore i roto i nga

tamariki, ka kiia e  te tangata

(penei), E taa, kaore pea koe  i

tangaengaetia e tou matua ? Kati

no runga   i  tenei ahua, o

tenei  wa   tonu, tena  tatou

tahi e marama, He tikanga kua

takoto mai  mo  tatou kia Penei,

kua oti noa atu te mohio he mau

mau  kia  whakatinia te maori, a

tena  e whakarokore  kia ratou

tamariki, No reira ka homai kote

mea  e rite ana ki to tatou kaha, a

ka whakahekea hoki to tatou tupu

i roto i nga iwi e noho nei i te ao,

kua whakahekea  mai nei e tahi

ki tenei wahi e noho nei tatou, E

tino marama  ana hoki tenei kei

te heke haere te tupu o te maori,

a E tino marama ana hoki kei te

wareware  ia  tatou te pai moa,

tatou uri, kei te whakaro tatou i

te pai  mo  tatou ake, a, ka ahei

ano kia whakahekea tatou ki tenei

ahua  ote  mate Ina  hoki kua

haerea e tatou nga huarahi taima-

ha, kua  Poaina  tatou  kinga

huarahi he, hei mea e kitea ai te

nui  o te whakarokore i roto ia

tatou, mehemea hoki  kei te rite

te whakaro kia tupu o tatou uri

kua oti noa atu te tikanga whaka-

kotahi, a ko taua tikanga e mahi

ana mo nga ra kei tua, otira ko to

tatou whakaro  koto te maori  e

mea  ana kia puta tonu mai i te

rangi ano i mahia atu ai, a kote

tikanga e oti tonu ana i roto i o

tatou ra nei-koia kote Hoko whe-

nua, a he tino mea nui tenei, kia

whakahaerea e koutou tetahi tika-

nga  kia  araitia te hoko, • inga

whenua  e toe nei ki nga maori,

koia hoki tenei te tikanga nui ma

tatou e mohiotia ai kei te whakaro

tatou ki o tatou uri, a kia tahuri

                          HUIA. TANGATA  KOTAHI, HATAREI, APERIRA  7.

mea  haere noa ata ranei, ki taka titiro <

kite whakaaro o te Pirimia, He mea nana.

kia whakaritea hoautia he pootitanga kia

tika ai te tu onga mema, Heoi kaore ano

i Panuitia te whakaaro ote Pirimia, i ka-

hititia ra e ia i a Huia nama 24 kua wha-

kina i runga nei, naku hoki te Panui tua

rua i muri i ta te Pirimia kua taia nei ki

te Huia nama 27, wharangi nama 7.

  Ka  Pataia ano e Paraire matahau a

Reha Aperahama, ka mea, Tena e Reha

Aperahama, E kore ranei koe e pai me

haere ano i tenei tau ki reira koe whawh-

ai ai ki ohoa tautohe kua hoa tautohe na

kia koe e to korero e korero nei, kia wha-

 whai atu ana he  kanohi he kanohi?

Ka  utua e Reha Aperahama, ka mea,

 kaore au e pai, mehemea au ka hoki, ka

 mahara ratou he iti nei taku whakahe

 kia ratou ki nga Rangatira ote taihaua-

 uru, a, ka mahara hoki he iti nei to ratou

 he, kao, he henui rawa io ratou he te

 korero hianga maminga  patipati, I hia

 ngatia ai e ia e Meiha Keepa Rangihiwi

 nai te taonga o  Ngapuhi  te  Tiriti o

 Waitangi i kawea mai ai ki runga nei

 tinihangatia ai, mamingatia ai, hei ki ma

 te pakeha kua he rawa atu te mahi a te

 maori a kua  hinga  tuturu te Tiriti o

 Waitangi, mehemea he mema a Popata

 Te Ao no te Paremata Maori ote kotahi-

 tanga kaore aku whakahe, me mutu aku

 korero i konei, kaore au e tae ki te Pare-

 mata kanoho nei ki Pakirikiri Kihipane.

   Te whiriwhiringa a te komiti, he mea

 Pooti, Ara, whakaaria ana e Tamati Pae-

 tai, tautokona ana e Hare Renata,. Ara,

 ko te whakaaro o tenei komiti me hoki

 ano a Reha Aperahama ki te Paremata ka

 noho  nei ki  Pakirikiri Kihipane a  te

 Mane te 12 onga ra o te marama nei o

 Maehe 1894.

   Ka  Panuitia te Moihana ete Ranapia

 Mokena  (Tiamana, ) ko nga tang ta e

 tautoko ana i ta moihana, me hapai ake

 nga ringaringa koia enei: —Ko Tamati

 Paetai, ko Hare Renata, ko Hori Matene,

 ko Mare Teretiu.

   Tauria aua e wha nga tangata no ratou

 nga ringaringa Panuitia ana ete Tiamana

 nga tangata e whakahe ana i te Moihana

 koia enei: —Ko  Aihe Pepene, ko Karira

 Reiha, ko  Matiu  Poono, ko  Watana

 Tuma, ko Pokai Wharepuhi, ko Paraire

 Matahau, ko Mita Watene.

   Tauria  ana ete Tiamana tokowhitu

 nga  tangata i whakahe i te Moihana,

 whakataua ana e te Tiamana kua hinga

 te Moihana.

   Ka  whakaaria e Pokai Wharepuhi he

 Mohiana  hoou, i tau tokona nei e Watene

 Tuma, Panuitia ana e te Tiamana taua

  Moihana nei kuia tenei.

    Ara, ko te whakaaro a te Komiti i te

  hinganga o te Moihana i pootitia ake nei

  a, ekore hoki e kitea he hokinga atu mu

  Reha Aperahama ki tona nohoanga mema

  i te Whare Paremata Maori ote kotahi-

  tanga o nga iwi maori o Aotearoa me te

  Waipounamu, i runga i ana take i whaki

  mai nei ki tenei komiti, A ekore e kitea e

  tenei komiti he take kaha ma te iwi hei

  whakahokinga ano i a Reha Aperahama

  ki te hui ka tu ki Pakirikiri kua tukua

  mai  nei e te iwi kia whiriwhiria e tenei

  komiti, a i te mea kua hinga te motini

  tuatahi a Tamati Paetai i tuku ai ki te

  komiti nei hei tautoko i tate iwi, na reira

  tenei motini ka panuitia tuaruatia nei ko

  nga tangata e whakaae ana e whakatuturu

  ana i te whakaaro o Reha Aperahama me

  hapai nga ringaringa tauria ana ana e te

  Tiamana, tekau nga tangata no ratou nga

  ringaringa,. Pataia ana mehemea he mema

9 whakahe ana ki te whakaaro o Reha

Aperahama kotahi tahi ko Tamati Paetia

anake.

  Panuitia ana ete Tiamana kua whaka

tuturutia, kaore a Reha Aperahama e

hoki ki te Paremata Maori o te kotahi-

tanga onga iwi maori o Aotearoa rae te

Waipounamu.

  Ranapia Mokena Tiamana.

  Hemea  tuhituhi e te karaka ote komiti

kua whakahuatia i runga a nana i tuku

atu kia taia kia Huia Tangata  Kotahi,

tino Nupepa ote iwi Maori o Aotearoa me

te Waipounamu, ina hoki tana tohu.

                      T. M  Cleark.



            Takapau,

                    Maehe 31, 1894.

  Kite Etita o Huia Tangata Kotahi, Tena

koe, me nga honore mema o nga whare e

rua o te Kawanatanga Maori, B whaka-

atu atu ana kia rongo mai nga mema e

noho  ana i Aotearoa me te Waipounamu.

kua tae mai nga tohu o Tura kia au, te

Hina  me te Koroua, me te wiriwiri. > nau

Papa  kite whakatika atu ki runga, Apiti

mai hoki koote Pakeha mate, kote Ruma-

tiki, koia nei toku take e ngaro ai au i te

Hui  ki Turanga, kia Pu te ruha ki roto

ano i toku mahau, Heoi te kupu.

       Na to koutou hoa,

                    H. T. Aroatua.



   Kite Etita o Huia kei Hehitingi, Ehoa tena

 koe, Te kai tuku ite Manu Aute nei kia rere ki

 nga motu e rua. He kupu naku kia koe, he aha

 te take i kore ai aku korero e tukua kia Huia?

 Kati taku korero hei uta atu mau ki runga ite

 waka hoehoe o nga iwi o nga motu e rua. ote

 whakapono katahi o te kotahitanga ka rua.

   I tu tetahi hui a Tuhoe ki Ruatahuna, i te 5

 o nga ra o Pepuere 1804, Rere una iwa kupu o

 te hui rere ana hoki nga tangata ki Ruatahuna

 e 300 rau, I te 14 Pepuere nei ka tu ano I taua

 marama  ano ka turia ano taua hui ki Ruatoki,

 no tenei katahi kaoti nga kupu o ana hui K

 tora, Nga kupu i oti ko te arai i u? hoko whenua

 Papatupu, kote Mokete, mete Reti, mote Ruri,

 me nga mea kino katoa, mete Huhe Potae kaore

 i whakaaetia e nga rau tangata e waru, Hui

 ake nga tangata 1377, mau e uta atu ki runga i

 te manu reo pai kite tangi, mau e ruke atu ki

  raro e pai ana.

              Na tohoa,

                  No te Makarini Tanuiran.



             Teparewha,

                        Maehe 21th, 1894,

   Kia Ihaia Hutana kai whakahaere ote manu

  tena ra koe he tono atu tenei kia koe kia whaka-

  haerea e koe taku tono ki nga motu e rua engari

  kia mahi pono i tenei taima kia pera, me era

  rangi kua pahure ake nei ekore e pono te take

  koa tatou kupu kaore kia tuturu penei mea te

  pakeha nei kote Paremata Pakeha e mahi ture

  ana ratou oti tona atu ta ratou mahi kote Pare-

  mata Maori  e kore e mana a ratou ture kia

  tukua rano kite Paremata Pakeha katahi kamu

  na  te ture maori, te taku he he no a tatou

  mahi penei etika ana te mahi penei oti tonu.

     Na Tou hoa,

         Pono Na Teone Topi Patuki

         Kotoku Takiwa Kariro

          Katoa ki Te Mahi Titi.







    Kinga hoa tuhi mai he moni kua tukua mui

  hei utu mote Nupepa i te tau—

                                                                      £    s     d

  Eruera Kawhia...... 1 O  O

  Taare Potini...... 100

  Eparaima Kapa...... 126

  H T. W. Tapiha...... 226

     PANUITANGA.



  



  



.

  1. Ko tenei Nupepa, he Nupepa M, ori

i  raro ite  kotahitanga o  te Tiriti o

Waitangi. E  tu ke ana tenei Nupepa i

nga mana Kawanatanga Pakeha, mo era

atu tangata e hua ina nei he Pakeha.

  2. E taia ana nga korero o nga hui ina

tukua mai. Menga rongo korero, menga

whanautanga  tamariki, marenatanga,

menga  tangata mate, mera atu korero e

tika ana.

   3. E kore e taia e tenei, Perehi nga

korero  whaka  kino ingoa  mote  tahi

tangata. He mea  tino tino hoki tena

 kinga Perehi katoa ite ao.

   4. Ite whakaaro nga iwi crag a motu

 nei ki te oranga mo tenei Nupepa. Ara

 kia rite te whakaro kite ngaki oranga

 kia whai kaha ai nga kaimahi o tenei

 Nupepa.

   5. Ko tenei Nupepa e timata atu-ana

 inaianei No reira ka whakarohia ki tenei

      patanga ite. ki te tangata

 e tono ana, kia tukua ata te Nupepa kia

 ia.

   6. Ko te utu mo tenei Nupepa, ite tan,

 Kotahi Pauna. Ka tukua tonutia ki te

 tangata e taku mai ana ite Paana mote

 Nupepa ite tau. Ko tenei moni he moni

 iti rawa ara te paana kotahi inga moni e

 ruke-a  noa tia ana e te tangata ite tau

 kotahi.

   7. Kia kaha nga Rangatira nga hapa

 ia wahi ia wahi o Aotearoa mete Wai-

 pounamu  ki te awhina i to tatou Nupepa.

 Hei Reo hei taringa mo tatou hei whaka-

 ata hoki kia tatou inga mahi o to tatou

  kotahitanga.

   8. Kia marama te tuhi mai ate tangata

  i tona ingoa mete  ingoa ote kainga

  mete Poutapeta hei  tukunga  atu ite

 Nupepa.

    9. Me taiki te tangata i tona Nupepa.

  Kaua e rukea noatia ko to tatou kaore

  hoki tenei ki a tatou Nupepa ka mutu te

  korero ka riro ato i tetahi tangata ngaro

 atu. \_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_\_



   P. KEMARA,

  E   Whakaatu    ana ki nga  tangata  o



    NEPIA ME  HEHITINGI,

me ona hoa Maori, kua tae katoa mai nga kahu

              hou ki tona whare.



         KO     ANA      KAHU

 He Koti Wauru, me era mea katoa e pirangi

  ana  te tangata. Kui aia hoki nga ahua

   mahinnga kahu hou, pai hoki, o Ingarani.

 Me haere mai koutou, me homai he oota kit

   mahia he kahu pai mo koutou ko nga Utu

    TARAU     -. -. 15s Herengi

    HUTU    • •    • • £2 10 O

    HUTU  Mete Tarau i wano,

       haere atu ite      • •  £3150

  Kaua  e kore te  i

 

  J. H. TOROANA 

  MAHONIKI  HOTERA., SEPIA.

  

 

 

     P. KEMARA   



 

 



J, H. TOROANA

  

 HOTERA o MARO

 

 

 

       HEHITINGI, HAKU  PEI NIU TIRENI

   He mea  Perehi e TEOTI me  IANGA a

 mea punui e IHAIA HUTANA me TIMOTI WHI

 i raro i te Komiti o te kotahitanga.

          HATAREI, APERIRA 7, 1894