HE KUPU WHAKAMARAMA.
No. 3.NELSON (WHAKATU).                           MEI, 1898.
EDITOR—REV. F. A. BENNETT.
HE KURA MAORI.
I RUNGA. i te aroha o etahi tangata whaka-
pono o te takiwa ki Whakatu ki te ahua o
nga tamariki Maori o Whangarae, ara ki to
ratou tupu noake i roto i te kuwaretanga i
te kore kura hei ako i a ratou ki nga
matauranga, i runga ano hoki i te tono mai
a nga kaumatua o reira kia whakaarohia he
tikanga mo a -ratou tamariki, kimihia ana
he tikanga e tu ai tetahi kura ki reira.
Kaore te kawanatanga i whakaae ki te
whakatu i tetahi kura ki reira, i to ratou
ahua wehi kei maumau noaiho ta ratou
whakaata i te whare, a kaore e roa ka
whakahohatia e nga Maori. Katahi matou
ka whakaaro me whakatu tetahi kura ki
reira mo tetahi taima iti, kia tirohia ake te
kaha o nga tamariki me te tokomaha hoki.
Ko taua kura kua tuwhera. Kua tukuna
mai e nga Maori tetahi o o ratou whare hei
kuranga mo nga tamariki, kua hanga
houtia hoki tetahi atu whare hei nohoanga
mo nga Kai-whaakaako. Ko nga Kai-
whakaako tokorua, he wahine pakeha no
Whakatu. Nui atu te aroha o te Pakeha
ki tenei tikanga hei painga mo nga Maori.
Nga taonga katoa i hiahiatia ai mo to rana
whare he mea tuku noamai e nga pakeha
me nga Maori o Whakatu, ara nga tepu,
nga nohanga, nga moenga nga whariki,
nga taonga katoa mo te kitini, huihui atu
ki nga kai, ara he peeke paraoa ta tetahi, he
peke huka na etahi, he peeke otimira na
etahi. Kati, e kore e taea te whakahua
nga mea katoa, engari ko enei hei whaka-
mahara kau ake i te aroha o te pakeha.
Kotahi hoki te kau i tukuna mai kia whai
miraka ai nga Kai-whakaako, me nga
tikaokao hoki kia whiwhi ai ki te heeki.
Katahi te iwi aroha e hoa ma ko te
pakeha whakapono. Engari kia kore he
whakapono —aue! pakeke ana. No te 30th
Maehe ka tuwhera te Kura. Tekau ano
nga tamariki i te tuwheratanga inaianei
kua tae ki te tekau ma whitu, tera pea e tae
ki te rua tekau i enei marama e haere ake
nei.
Kia kaha e pa ma ki te kimi tamariki mo
ta koutou kura. Ekore e tuhera tonu
te kura mo nga tamariki kotahi tekau,
engari kia tata atu ano ki te rua
tekau, ka tu tonu ai.
Kei nga ahiahi o te Mane, te Wenerei,
me te Paraire ka tuwhera te kura mo nga
Kaumatua.
Kei te ako nga Kai-whakaako i nga
tamariki ki nga matauranga o nga kura, me
te tuitui kahu, me te hanga kai, me te
tiaki whare pakeha, me nga tikanga o nga
Karaipiture me te waiata.
Ko te oranga mo nga Kai-whakaako
kaore ano kia whakaritea. Kei te haere
noatu raua i runga ano i to raua whaka-
pono. Kei te waiho e raua tenei
mahi hei mahi ma raua, ki te Ariki.
Kua whakarerea ake e tetahi o raua
taua mahi ako kura i puta mai ai ki
a ia nga moni e waru tekau pauna, a
tenei te mahi nei, ko te utu mona kaore ano
kia kitea.
Kua whakaae te Kawanatanga ki te
awhina i tana kura, engari kia kite ratou i
te ahua o taua kura i roto i nga marama e
toru e wha ranei, hei reira mohiotia ai ta
ratou awhina.
Kua whakaae hoki te Kai-tiaki o nga
whakatekau o Whakatu ki te awhina i taua
Kura. Heoi, ma te kaha tonu o nga
tangata ki te manaaki i taua kura ka kitea
ai tetahi kura tuturu ki Whangarae.
*
" TE PUKAPUKA A MOMONA."
(Te whakaotinga.)
Tetahi kupu nui ano kei a Taare Anatona
no Niu Iaaka Amerika he tangata matau ki
nga reo onamata, e ki ana ia—He teka te
korero a nga Momona e ki nei i whakaaturia
mai ki a au te " Pukapuka Koura," a
Momona, he teka ano hoki ta ratou ki, i
korerotia e au nga tuhituhi o roto a
mohiotia iho e au no Ihipa nga reta, he
tito katoa enei kupu a ratou, Tenei ke te
pono—I haere mai tetahi Momona ki a au,
ko Harihi te ingoa he tangata mahi paamu,
homai ana he piihi pepa ki toku ringa, hei

HE KUPU WHAKAMARAMA.
whakamaori maku mehemea e taea e au.
Taku kitenga iho ka ki atu au, e hara i te
reta o Ihipa tenei he nukarau tenei i a koe,
e hoa,—Ki mai ana, kao, he mea tuhituhi
mai ena reta i tetahi pukapuka koura i
keria i te whenua e tetahi tamaiti me nga
mowhiti hei tirohanga iho e mohiotia ai nga
korero i keria mai hoki i te whenua. Ki
atu ana ahau be nukarau i a koe e hoa,
Haere atu ana te tangata ra.
He Kupu whakatupato tenei, e te iwi, kei
whakawaia koutou e te tinihanga a te
tangata. Kia mohio, e kore ano e ngaro,
te mea tapiri mai a te hianga o te tangata o
te rewera. Nawai oti tenei, kia huna ta te
ringa o te Atua i tuhi ai—I huna koia nga
Tepara Kohatu e rua e Mohi ? kao, i homai
ki te aroaro o te iwi takoto ai. A heaha ra
ia i huna ai te Paipera Momona e Hohepa
Mete ?—kotahi ano te utu atu mo tera
patai, ara. he wehi nona kei hohoro te kitea
tana mahi tito.
Nawai ia te ki me moe puku e te tangata
te wahine a tona hoa ? Na te ngakau
puremu ra tenei o nga tumuaki o te Hahi
Momona—(Kei nga tuhituhi a Te Poete me
etahi atu nga kupu mo tenei mahi a te
Momona). Kia tupato e nga iwi Maori
katoa o Niu Tirani kei mau koutou i tenei
hara nui e akona mai nei e te Momona,ara,
te puremu. (Kaore ano pea tenei i akona
ki nga Maori erangi kei roto i nga puka-
puka pakeha nga kupu whakatika—Na te
Etita).
Otiia e koro ano e ngaro te tito me te
horihori ahakoa i matapura te tangata, ma
te kupu a te Atua e tawari nga mahi teka
katoa. Inahoki te kupu mo enei hangarau
a te tangata, ara, te kanga a Te Rungarawa
Kei a Mohi. "A ki te puremu tetahi
tangata ki te wahine a te tangata, me whaka-
mate rawa te kai puremu ki te wahine a tona
hoa, te kai puremu raua ko te wahine i pure-
mutia" (Rewitikuha 20, 10.) Kei a Paora
Apotoro hoki. " Ahakoa ko matou, ko tetahi
anahera ranei o te rangi, ki te kauwhau i te
rongo pai ki a koutou a ka puta ke i ta matou
i kauwhau ai ki a koutou, kia kanga, ia. . .
ki te putake te kauwhau a tetahi ki a koutou i
tera kua riro i a koutou, kia kanga."
(Karatia i., 8-9.)
E pa ma e, akuanei rite ai pea: te Maori
ki te. hunga o Atene i ki ra a Paora.
" Heoi hoki ta nga tangata katoa o Atene. .
 ko te korero ko te whakarongo ranei
i tetahi mea hou."    (Nga Mahi 17-21.}
Kaore, e kore, me. whai i ta Paora ki te
Hahi o Epeha. "Kia mutu to tatou tama-
rikitanga,  kei akina kei kahakihakina e nga
hau katoa o te whakaako, he maminga na te
tangata, he tinihanga e mahia ai te whakapo-
hehe"    (Epeha 4. 14.)
Kia mau, e te iwi katoa katoa, ki nga
Karaipiture, ki nga Karaipiture anake.
TAMATI S. KEREHI,
Ahirikona,
Wairau.
HE WAIATA PEEHI WAIPIRO.
( TE RANGI : So Early in the Morning.)
Na Te Wiremu Erueti, Kai-whakawa, o Akarana
i whaka-maori.
(1)(5)
Mihi ake nei ahau              Tona mate nui he pia,
Ko te tahae nukarau,         A pa no kia ringihia,
E ki nei mo tana kai          Kia purena tona mai,
Nei ano te taonga pai         Kia hurori ia, ka pai.
Korihi.
CHORUS.
Nei tonu ra te ahua    Ara ia i ata kai
Nei tonu ra te ahua    Tu, ka riri, ka whawhai;
Nei tonu ra te ahua    Moto atu ki nga hoa,
O tenei mahi he.         Kanga iho te katoa
Korihi.
(2)
Taonga ahuareka ia,(7)
E ai tana ko te pia,            Tana whanau tangi mai,
Wai hei tino whakakoa      Mate i te hemo kai,
B ngahau ai te katoa.         Ana rawa, haere kau,
Korihi,    Nana noa i whakapau. 
Korihi.
(3;
Hua noa ia ki tana kai(8)
Nei ano te tonga pai,          Kahu taretare noa,
Te whakaaro nei te poa      Rawakore tona hoa,
Taki mate mo katoa.          Paparinga whero mai
Korihi.    Nei nga hua o tana kai.
Korihi.
(4;
Tini moni ngaro noa(9)
Na te kai nei ia i poa,        Hore ona whakama
Tini taonga mea papai       Ki te inu kia na,
Haere kau mo tenei wai.    Takaokeoke noa
Korihi.    Ko te para tona hoa
Korihi.
TE MATENGA O PIHOPA HEREWINI
(TAMAITI.)
No te 15th o Pepuere ka patua mai te
waea i Ingarani kua mate a Pihopa Hoani
Herewini, te Pihopa i mua ake nei o nga
moutere, ara, o Meranihia. Ko te tamaiti
tenei a Pihopa Hori Herewini Pihopa o Niu
Tireni katoa. Kei te mahara ano etahi o
nga Maori kua kaumatuatia nei ki a ia, i te
wa i kura tahi ai ratou i te kareti a te
Pihopa i Akarana. I whakapangia mai ia
hei minita i Ingarani i te tau 1870.
No te tau l875 ka heke mai ia ki Mera-
nihia hei minita mo o tatou whanaunga e"